महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि कला विश्वातून एक अत्यंत दुःखद आणि मन हेलावून टाकणारी बातमी समोर आली आहे. मराठी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ आणि प्रतिभावान अभिनेत्री तसेच महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात लावणी या लोककलेचा गोडवा घराघरांपर्यंत पोहोचवणाऱ्या लावणी सम्राज्ञी मधु कांबीकर यांचे सोमवारी (१२ ऑक्टोबर २०२६) निधन झाले आहे. त्या ७३ वर्षांच्या होत्या. मागील काही दिवसांपासून प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे त्यांच्यावर उपचार सुरू होते, मात्र उपचारादरम्यान त्यांची प्रकृती ढासळल्याने त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनामुळे मराठी रंगभूमी, चित्रपटसृष्टी आणि विशेषतः लावणी विश्वावर शोककळा पसरली असून एक अत्यंत लख्ख प्रकाश देणारे तारा निखळल्याची भावना व्यक्त होत आहे.

मधु कांबीकर यांनी आपल्या अफाट कलागुणांच्या बळावर लावणी या पारंपरिक लोककलेला केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर संपूर्ण देशभरात एक मानाचे आणि आदराचे स्थान मिळवून दिले. त्यांच्या नृत्यातील अदाकारी, चेहऱ्यावरील भाव, लयबद्ध पावले आणि प्रभावी अभिनय यामुळे त्या महाराष्ट्राच्या घराघरांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय ठरल्या होत्या. जेव्हा लावणीकडे पाहण्याचा समाजाचा दृष्टिकोन मर्यादित होता, अशा कठीण काळात त्यांनी आपल्या नृत्याच्या आणि कलेच्या जोरावर लावणीला एक उच्च दर्जा मिळवून दिला. त्यांनी सादर केलेल्या अनेक लावण्या आजही रसिकांच्या स्मरणात आहेत आणि आजही त्या तितक्याच आवडीने ऐकल्या व पाहिल्या जातात.

केवळ रंगमंच आणि लावणीसम्राट घराणेच नव्हे, तर अनेक गाजलेल्या मराठी चित्रपटांमध्येही त्यांनी आपल्या दमदार अभिनयाची गहरी छाप सोडली. त्यांच्या चित्रपटसृष्टीतील भूमिकांनी आणि लावणीगीतांनी रसिक प्रेक्षकांच्या मनावर दीर्घकाळ राज्य केले. पारंपरिक तमाशा आणि लावणी या लोककलेला मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी आणि तिला पुनर्वैभव प्राप्त करून देण्यासाठी त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समर्पित केले. नवीन पिढीतील अनेक कलाकारांना त्यांनी नेहमीच मार्गदर्शन आणि प्रोत्साहन दिले होते. त्यांच्या जाण्याने महाराष्ट्राने एक अनमोल सांस्कृतिक रत्न आणि लोककलेची खरीखुरी पाईक गमावली आहे.

मधु कांबीकर यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच संपूर्ण कला वर्तुळात, सांस्कृतिक मंडळांमध्ये आणि लावणी कलाकारांमध्ये मोठी हळहळ व्यक्त होत आहे. चित्रपटसृष्टीतील अनेक दिग्गजांनी, लावणी सम्राज्ञ्यांनी आणि राजकीय नेत्यांनी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून तसेच निवेदनाद्वारे त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली आहे. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी कधीही भरून न निघणारी आहे. महाराष्ट्राची सांस्कृतिक ओळख जगभरात पोहोचवणाऱ्या मधु कांबीकर यांचे कार्य आणि त्यांची कला सदैव रसिकांच्या स्मरणात राहील.